วิเคราะห์คุณค่าและแนวคิด

วรรณคดีที่สะท้อนชีวิตรัก คนรุ่นใหม่ และการรับวัฒนธรรมตะวันตก

การอนุรักษ์วัฒนธรรมไทยที่ดีงาม และการเลือกวัฒนธรรมตะวันตก มาปรับใช้ให้เหมาะสม ไม่รับทุกสิ่งโดยขาดวิจารณญาณ

ความรักที่ตั้งอยู่บนความพอใจภายนอกและความรวดเร็ว โดยขาดการรู้จักนิสัยและความรับผิดชอบร่วมกัน ย่อมไม่มั่นคง

นายประพันธ์เปลี่ยนจากคนที่ดูถูกวัฒนธรรมไทย มาเป็นผู้รู้จักประเมินสิ่งต่าง ๆ อย่างสมดุลและใช้เหตุผลมากขึ้น

คุณค่าด้านวรรณศิลป์

ทำให้เรื่องมีความใกล้ชิด สมจริง และเปิดเผยความคิดของผู้เล่าโดยตรง

ตัวละครมีทั้งข้อดี ข้อบกพร่อง และพฤติกรรมที่เปลี่ยนแปลงตามประสบการณ์

ใช้คำทับศัพท์ ภาษาอังกฤษ และคำแสลง สะท้อนความเป็นนักเรียนนอกวัยหนุ่มของนายประพันธ์

สะท้อนระบบราชการ การใช้เส้นสาย การคลุมถุงชน การเข้าสังคมของคนชั้นกลางและชนชั้นสูง ตลอดจนความเปลี่ยนแปลงด้านบทบาทหญิงชาย

เรื่องไม่ได้ปฏิเสธวัฒนธรรมตะวันตกทั้งหมด แต่เสนอให้ใช้วิจารณญาณ เลือกสิ่งที่ดี และคงไว้ซึ่งคุณค่าที่เหมาะสมของสังคมไทย

๑. วัฒนธรรมตะวันตกมีสิ่งดี แต่ควรใช้โดยไม่ลืมจิตสำนึกความเป็นไทย

๒. การแต่งงานที่เกิดจากความชอบเพียงเปลือกนอกและไม่รู้จักกันจริง ย่อมไม่ยั่งยืน

๓. การใช้เสรีภาพโดยขาดความรับผิดชอบอาจสร้างผลเสียต่อตนเองและผู้อื่น